ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran ile yaşanan gerilime ilişkin açıklamalarda bulunarak Washington yönetiminin elindeki seçeneklerin sınırlı olmadığını söyledi. Beyaz Saray'da basın toplantısı düzenleyen Vance, İran'a yönelik ekonomik, askeri, diplomatik baskı ile gizli operasyonların Başkan Donald Trump'ın kullanabileceği araçlar arasında bulunduğunu belirtti.

Venezuela ile yapılan petrol anlaşmasına da değinen Vance, eski Başkan Joe Biden döneminde petrol fiyatlarını aşağı çekmek amacıyla ABD'nin stratejik petrol rezervlerinden yararlanıldığını savundu. Vance, "Şimdi ABD için 65 milyar dolarlık yeni bir petrol rezervi oluşturuyoruz. Amerikan özel şirketleri, Venezuela'ya girerek büyük miktarda petrol geliri elde edebilecek. Bu, dünya petrol piyasalarında arzı artırarak Amerikalıların maliyetlerini düşürecek. Aynı zamanda Venezuela halkı da önemli miktarda gelir sağlayacak" dedi.

Yakıt fiyatlarının ne zaman gerileyeceği sorusuna ise Vance, mevcut yükselişin temel nedenlerinden birinin İran'ın ticari gemilere yönelik saldırıları olduğunu belirterek, "Fiyatların şu anda bu kadar yüksek olmasının nedeni, İranlıların ticari gemilere ateş açmasıdır" diye konuştu.

Enerji arzında dışa bağımlılık vurgusu

Vance, Venezuela ile gerçekleştirilen petrol anlaşmasının öneminin yaşanan gelişmelerle daha iyi anlaşıldığını ifade etti. ABD'nin enerji ve akaryakıt tedarikinde herhangi bir ülkeye aşırı bağımlı olmaması gerektiğini belirten Vance, "Dünyanın enerji ve akaryakıt arzı konusunda herhangi bir tarafa aşırı bağımlı olamayacağımız öğrendik. Başkan Trump'ın enerji hakimiyeti politikası izlemesinin nedenlerinden biri de bu. Evet, ABD'de yakıt fiyatları yükseldi ama dünyanın diğer bölgelerinde durum çok daha kötü" ifadelerini kullandı.

İran'ın ticari gemilere ateş açmasının bazı gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçmekten kaçınmasına neden olduğunu söyleyen Vance, buna rağmen deniz trafiğinin sürdüğünü aktardı. Vance, "İranlılar ticari gemilere ateş açtığında bazı gemiler, doğal olarak boğazdan geçmek istemiyor. Yine de çok sayıda gemi geçti. İranlıların ateş açmayı sürdürmesine rağmen yalnızca dün Hürmüz Boğazı'ndan 15 milyon varil petrol geçti" şeklinde konuştu.

"Çabalarımız olmasaydı, fiyatlar çok daha yüksek olabilirdi"

Dünya enerji piyasalarındaki arzın korunması konusunda ABD'nin önemli bir kapasiteye sahip olduğunu savunan Vance, Washington'ın önünde iki temel seçenek bulunduğunu dile getirdi. Bölgeden çekilmenin küresel petrol ve doğal gaz arzını tehlikeye atacağını belirten Vance, Körfez'deki Arap ülkelerinin de böyle bir gelişmeyi en kötü senaryo olarak gördüğünü söyledi.

Vance, diğer seçeneğin ise İran'ın ticari gemilere yönelik saldırılarını sürdürmesini engellemek ve bunun küresel ölçekte enerji krizine dönüşmesinin önüne geçmek olduğunu ifade ederek, "Şimdiye kadar başarılı olduk. Çabalarımız olmasaydı, fiyatlar çok daha yüksek olabilirdi" dedi.

İran'ın deniz trafiğine yönelik tehditlerine devam ettiğini ancak kapasitesinin giderek azaldığını ileri süren Vance, üç ay önce İran'ın baskısı nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndan çıkarılan petrol ve doğal gaz miktarının neredeyse sıfır olduğunu söyledi. Bu miktarın çatışma öncesindeki seviyelere yaklaştığını savunan Vance, "İranlılara tavsiyem, çıldırmış gibi davranmayı ve ticari gemilere ateş açmayı bırakmalarıdır" diye konuştu.

"Tüm seçenekler masada"

İran'a karşı uygulanabilecek yöntemlerin gelecekte de çeşitlendirilebileceği mesajını veren Vance, "İran'a karşı elimizde elbette başka birçok araç da var. Başkan bunların bazılarını kullanacak, bazılarını ise kullanmayacak. Önümüzdeki aylar ve yıllarda İranlılarla tam olarak nasıl mücadele edeceğimizi açıklamayacağım. Çünkü bu Başkan'ın karar alanını daraltır. Ancak yaşanabilecek her şey masada. Ekonomik baskı, askeri baskı, diplomatik baskı ve gizli operasyonlar Bunların hepsi Başkan'ın enstrümanları arasında" ifadelerini kullandı.

İran'da bir düğün töreninin hedef alındığı yönündeki haberlerin de araştırıldığını belirten Vance, söz konusu iddialara şüpheyle yaklaştığını söyledi. ABD'nin sivilleri hedef almadığını savunan Vance, "Buna son derece şüpheyle yaklaşıyorum, ancak yüzde 100 güvenle söyleyebileceğim şey şu: Devrim Muhafızları'nın aksine, ABD çatışmalarda sivilleri hiçbir zaman hedef almaz. Bunu hiçbir zaman yapmayacağız, geçmişte de bunu yapmadık. Ne yazık ki, bazen böyle şeyler meydana geliyor. Bunu araştırıyoruz, çünkü önemsiyoruz, ne olduğunu bilmek istiyoruz ve eğer hata yaparsak, yine, bizi İran'dan ayıran en büyük fark bu: Ordumuz hata yaptığında, bunlardan ders çıkararak daha iyi olmak için kendini geliştirmeye çalışır" açıklamasını yaptı.

Hürmüz Boğazı'ndaki operasyonların maliyeti soruldu

Hürmüz Boğazı'nda alınan tedbirlerin ABD'ye maliyetinin yüksek olup olmadığı sorusuna Vance, müdahale edilmemesi durumunda ortaya çıkacak tablonun daha ağır sonuçlar doğuracağını savunarak yanıt verdi. Vance, "Alternatifin çok daha yüksek maliyetli olacağını düşünüyorum. Körfez'deki Arap ülkeleri ve Avrupa'dakiler de dahil birçok ülke bunun için bize adeta yalvarıyor. Avrupalılar, kamuoyu önünde bizi eleştirirken diğer taraftan özel görüşmelerde, bunları biz yapmasaydık dünyada başka hiç kimsenin yapamayacağını kabul ediyor. Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü güvence altına alabilecek tek ülkeyiz. İranlılar boğazdan hiç petrol geçemesin istiyor. Geçen gece Hürmüz'den geçen petrol miktarı ise 15 milyon varil. Biz yapmazsak başka hiç kimse yapamaz. Bu yapılmazsa, yıkıcı bir enerji kriziyle karşı karşıya kalırız" şeklinde konuştu.

İran ile müzakereler konusunda da açıklama yapan Vance, Trump'ın tutumunun net olduğunu belirtti. Vance, "Başkan son derece açık konuştu. İran ile görüşmüyoruz ve ticari gemilere ateş açmayı bırakmadığı sürece görüşmeyeceğiz" dedi.

"Şu anda aktif bir çatışma yok"

İran'la yaşanan gerilimin ABD'deki ara seçimlere kadar sona erip ermeyeceği sorulan Vance, mevcut durumu savaş olarak nitelendirmedi. Vance, "Ben buna savaş demezdim. Şu anda aktif bir çatışma yok. Zaman zaman yeniden alevlendiği yerler oluyor. Bu ne zaman sona erecek diye sorduğunuzda aslında İranlılara gemilere ateş açmayı ne zaman bırakacak diye sormuş oluyorsunuz. Bu soruyu İranlılara sormanız gerek" diye konuştu.

Vance ayrıca İran'a yönelik operasyonların süresi konusunda Washington'ın kendisini önceden belirlenmiş bir takvimle sınırlandırmayacağını ifade etti.

Çin ve bölge ülkelerine ilişkin değerlendirme

İran'a yönelik "Ekonomik İzolasyon Operasyonu"nun Çin'in desteği olmadan nasıl sürdürüleceği sorusuna Vance, Pekin'in İran'a kıyasla daha sorumlu bir yaklaşım sergilediğini savunarak yanıt verdi. Vance, "Çin hakkında ne söylerseniz söyleyin, uluslararası bir anlaşmazlıkta istediğini elde edemediği için ticari gemilere ateş açan türden bir ülke değil. Bu açıdan bakıldığında, biraz daha sorumlu davranmaya istekliler. Yine, onlardan yapmalarını istediğimiz her şeyi yaptıklarını söylemiyorum, ancak bence Çin, kesinlikle İranlılardan ve diğer birkaç ülkeden de çok daha sorumlu davrandı" dedi.

Çin ile Washington arasında çeşitli politika anlaşmazlıkları bulunduğunu kabul eden Vance, buna rağmen Pekin'in sorumlu davranmaya açık olduğunu ileri sürdü. Türkiye, Azerbaycan, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Katar ve Körfez'deki Arap koalisyonunun büyük bölümünü de değerlendiren Vance, çok sayıda ülkenin ABD ile birlikte hareket ettiğini belirtti.

Vance, söz konusu ülkelerin bunu kamuoyu önünde açıkça dile getirmediğini ancak İran'ın ticari gemilere yönelik saldırılarının sonuçlarıyla karşı karşıya kalmasını sağlamak amacıyla ABD'ye önemli katkı sunduklarını ifade etti.

Ömer Faruk Daşkın